                    Wprowadzenie do FreeBSD i Uniksa

  Annelise Anderson

   <andrsn@andrsn.stanford.edu>

   $FreeBSD: doc/pl_PL.ISO8859-2/articles/new-users/article.sgml,v
   1.3 2006/09/25 18:04:24 pav Exp $

   Niniejsze wprowadzenie przeznaczone jest dla osob nie znajacych
   ani FreeBSD, ani Uniksa; omowione sa tu zagadnienia podstawowe.
   Zakladam, ze korzystasz z FreeBSD w wersji 2.0.5 lub pozniejszej,
   a twoj system ma (przynajmniej na razie) jednego uzytkownika
   (ciebie). Powinienes tez dosc dobrze znac DOS-a/Windows lub OS/2.

     --------------------------------------------------------------

1. Logowanie sie i wychodzenie z systemu

   Gdy ujrzysz komunikat login:, zaloguj sie jako uzytkownik
   utworzony podczas instalacji lub jako root (konto root jest juz w
   systemie; root moze dostac sie wszedzie i robic co mu sie podoba,
   takze usuwac wazne pliki, wiec trzeba z nim uwazac). Znaki % i #
   sa znakami gotowosci (moga wygladac inaczej), przy czym %
   odpowiada zwyklemu uzytkownikowi, a # kontu roota.

   Aby sie wylogowac (i powrocic do komunikatu login:), napisz:

 # exit

   Oczywiscie, wydane polecenia potwierdza sie wciskajac enter.
   Trzeba takze pamietac, ze Unix rozroznia male i duze litery, wiec
   exit i EXIT to nie to samo.

   By wylaczyc komputer, napisz

 # /sbin/shutdown -h now

   By natomiast uruchomic go ponownie

 # /sbin/shutdown -r now

   lub

 # /sbin/reboot

   Ponowne uruchomienie mozna tez wykonac za pomoca Ctrl-Alt-Delete.
   W obecnych wydaniach FreeBSD jest to odpowiednik /sbin/reboot, i
   korzystanie z niego jest o wiele lepszym rozwiazaniem od uzywania
   przycisku reset. Nie masz przeciez ochoty na ponowna instalacje,
   prawda?

     --------------------------------------------------------------

2. Dodawanie uzytkownika z uprawnieniami roota

   Jezeli nie dodawales uzytkownikow podczas instalacji systemu, i
   jestes zalogowany jako root, powinienes teraz utworzyc uzytkownika
   poleceniem

 # adduser

   Przy pierwszym korzystaniu z adduser moga pojawic sie pytania o
   pewne ustawienia domyslne. Na przyklad jako domyslna powloke
   mozesz wybrac csh(1) zamiast sh(1), jesli proponowana bedzie sh.
   Aby zaakceptowac sugerowane ustawienia, wcisnij po prostu enter.
   Domyslne ustawienia trafiaja do pliku /etc/adduser.conf, ktory
   mozna samodzielnie edytowac.

   Dla przykladu, chcesz dodac uzytkownika marek o nazwisku Marek
   Piegus. Dla bezpieczenstwa przydziel markowi haslo (chocby w
   obawie przed wszedobylskimi dzieciakami). Gdy zobaczysz pytanie,
   do jakich innych grup ma nalezec marek, wpisz wheel

 Login group is ``marek''. Invite marek into other groups: wheel

   Dzieki temu po zalogowaniu sie jako marek bedzie mozna skorzystac
   z polecenia su(1) by zostac rootem. Nie bedziesz juz teraz
   besztany za logowanie sie jako root.

   Mozesz przerwac adduser w dowolnym momencie wciskajac Ctrl-C, na
   koniec bedziesz tez miec mozliwosc zatwierdzenia nowego
   uzytkownika lub odrzucenia go, wpisujac n. Jesli chcesz, mozesz
   dodac drugiego uzytkownika; gdy bedziesz zmieniac ustawienia konta
   marka i cos pojdzie nie tak, bedziesz miec zapas.

   Po wykonaniu powyzszych czynnosci, wpisz exit aby moc znow sie
   zalogowac, i zaloguj sie jako marek. Nalezy raczej pracowac jako
   zwykly uzytkownik, jesli nie sa potrzebne uprawnienia roota (i
   zwiazane z nimi ryzyko).

   Jesli wczesniej dodales uzytkownika i chcesz dac mu mozliwosc
   zostania rootem za pomoca su, mozesz to zrobic logujac sie jako
   root i modyfikujac plik /etc/group; dopisz marka w pierwszej linii
   tego pliku (grupa wheel). Wczesniej jednak powinienes zapoznac sie
   z edytorem vi(1), lub skorzystac z prostszego edytora ee(1)
   dostepnego w nowych wersjach FreeBSD.

   Uzytkownika usuwa sie poleceniem rmuser.

     --------------------------------------------------------------

3. Rozgladanie sie

   Zaloguj sie jako zwykly uzytkownik, rozejrzyj sie wokolo i sprobuj
   skorzystac z kilku polecen sluzacych uzyskiwaniu informacji i
   pomocy.

   Oto niektore polecenia z krotkim opisem:

   id

           Pokazuje kim jestes.

   pwd

           Pokazuje gdzie jestes, czyli biezacy katalog.

   ls

           Wyswietla liste plikow w biezacym katalogu.

   ls -F

           Wyswietla liste plikow w biezacym katalogu, znakiem *
           oznaczajac pliki wykonywalne, znakiem / katalogi, a
           znakiem @ dowiazania symboliczne.

   ls -l

           Wyswietla liste plikow w dlugim formacie, pokazujac
           rozmiar, date, uprawnienia.

   ls -a

           Wyswietla rowniez pliki ukryte (o nazwie rozpoczynajacej
           sie kropka). Gdy jestes rootem, pliki ukryte sa pokazywane
           bez stosowania opcji -a.

   cd

           Zmiana katalogu. cd .. przechodzi o jeden poziom wyzej;
           uwaga na odstep po cd. cd /usr/local przejdzie do
           wskazanego katalogu. cd ~ przechodzi do domowego katalogu
           obecnego uzytkownika, np. /usr/home/marek. Poleceniem cd
           /cdrom, a nastepnie ls mozesz przekonac sie, czy Twoj
           CDROM jest zamontowany i czy dziala.

   view nazwapliku

           Pokazuje zawartosc pliku (o nazwie nazwapliku) bez
           mozliwosci dokonywania zmian. Sprobuj napisac view
           /etc/fstab. Wpisz :q by zakonczyc.

   cat nazwapliku

           Pokazuje na ekranie zawartosc pliku nazwapliku. Jesli jest
           on zbyt duzy i widac tylko koniec, wcisnij ScrollLock i
           posluz sie strzalka w gore by przesunac sie wstecz.
           ScrollLock moze byc tez stosowany przy przegladaniu
           dokumentacji systemowej. By zakonczyc przewijanie,
           ponownie wcisnij ScrollLock. Mozesz wyprobowac cat na
           ukrytych plikach w Twoim katalogu domowym: cat .cshrc, cat
           .login, cat .profile.

   W .cshrc znajdziesz aliasy dla polecenia ls (sa bardzo wygodne).
   Wlasne aliasy mozesz tworzyc modyfikujac plik .cshrc. Gdy chcesz
   udostepnic aliasy wszystkim uzytkownikom, umiesc je w pliku
   konfiguracyjnym csh dla calego systemu, /etc/csh.cshrc.

     --------------------------------------------------------------

4. Gdzie szukac pomocy i informacji

   Oto niektore przydatne zrodla pomocy. Tekst oznacza cos, co
   wpisales; zwykle bedzie to jakies polecenie lub nazwa pliku.

   

   apropos tekst

           Wszystkie wystapienia tekstu w bazie danych whatis.

   man tekst

           Dokumentacja systemowa na temat tekstu. Jest to podstawowe
           zrodlo informacji w systemach Un*ksowych. Przykladowo man
           ls podpowie, jak korzystac z polecenia ls. Nacisnij Enter
           by przejsc dalej, Ctrl-B by zobaczyc poprzednia strone,
           Ctrl-F by zobaczyc nastepna, q albo Ctrl-C aby zakonczyc.

   which tekst

           Znajduje tekst w sciezce uzytkownika.

   locate tekst

           Pokazane beda wszystkie sciezki, w ktorych znaleziony
           zostal tekst.

   whatis tekst

           Informuje, jak dziala polecenie tekst i na ktorej stronie
           dokumentacji systemowej znajduje sie jego opis. Wpisujac
           whatis * otrzymasz opis wszystkich plikow w biezacym
           katalogu.

   whereis tekst

           Odnajduje plik tekst i podaje jego pelna sciezke.

   Sprobuj uzyc whatis by otrzymac opisy najczesciej uzywanych
   polecen, na przyklad cat, more, grep, mv, find, tar, chmod, chown,
   date i script. more pozwala na ogladanie kolejnych stron jedna po
   drugiej (znane z DOS'a), na przyklad ls -l | more lub more
   nazwapliku. Znak * dziala jak szablon, np. polecenie ls w* pokaze
   pliki o nazwach zaczynajacych sie litera w.

   Niektore z powyzszych polecen moga dzialac nie calkiem prawidlowo.
   Dzialanie locate(1) i whatis(1) uzaleznione jest od bazy danych,
   ktora aktualizowana jest raz na tydzien. Jezeli nie planujesz
   zostawiac wlaczonego komputera (z uruchomionym FreeBSD) na
   weekend, powinienes co jakis czas uruchomic polecenia codziennej,
   cotygodniowej i comiesiecznej obslugi. Uruchamiaj je jako root i
   daj kazdemu z nich nieco czasu na wykonanie pracy przed
   uruchomieniem kolejnego.

 # periodic daily
 pominieto wyniki
 # periodic weekly
 pominieto wyniki
 # periodic monthly
 pominieto wyniki

   Jezeli nudzi cie czekanie, wcisnij Alt-F2 by przejsc do nastepnej
   konsoli wirtualnej i ponownie sie zalogowac; w koncu to system
   wielodostepny i wielozadaniowy. Tak czy inaczej, uruchomione
   polecenia beda zapewne wypisywac na ekranie komunikaty; mozesz
   wyczyscic ekran wpisujac clear. Gdy polecenia obslugi zakoncza
   prace, mozesz zajrzec do /var/mail/root i /var/log/messages.

   Wykonywanie tego typu polecen jest czescia administracji systemem
   - a jako samodzielny uzytkownik systemu jestes administratorem sam
   dla siebie. Wlasciwie wszystko, co wymaga uprawnien roota, to
   administracja systemem. Zagadnienia z tym zwiazane nie sa zbyt
   dobrze omowione nawet w opaslych ksiegach o Uniksie, gdzie czesto
   wiele miejsca poswiecone jest omowieniu rozwijanych menu w
   menedzerach okien. Jesli chcesz, mozesz zaopatrzyc sie w jedna z
   dwoch najpopularniejszych ksiazek o administrowaniu systemem,
   pierwsza z nich to UNIX System Administration Handbook autorstwa
   Evi Nemeth i in. (Prentice-Hall, 1995, ISBN 0-13-15051-7), wydanie
   drugie z czerwona okladka; druga napisana przez AEleen Frisch
   Essential System Administration (O'Reilly & Associates, 1993, ISBN
   0-937175-80-3). Ja korzystalam z tej pierwszej.

     --------------------------------------------------------------

5. Edycja tekstu

   Konfigurowanie systemu wiaze sie z edytowaniem plikow tekstowych.
   Wiekszosc z nich znajduje sie w katalogu /etc; do ich modyfikacji
   wymagane beda uprawnienia roota. Mozesz poslugiwac sie prostym
   edytorem ee, jednakze na dluzsza mete warto nauczyc sie obslugi
   edytora vi. Znakomite wprowadzenie do vi mozna znalezc w
   /usr/src/contrib/nvi/docs/tutorial; jesli go tam nie ma, mozesz
   pobrac je przez FTP z ftp.cdrom.com z katalogu
   FreeBSD/FreeBSD-current/src/contrib/nvi/docs/tutorial.

   Zanim zabierzesz sie za edycje pliku, dobrze byloby zrobic jego
   kopie zapasowa. Jezeli na przyklad chcesz edytowac /etc/rc.conf,
   mozesz przejsc do katalogu /etc poleceniem cd /etc i napisac:

 # cp rc.conf rc.conf.orig

   W rezultacie plik rc.conf zostalby skopiowany jako rc.conf.orig.
   Moglbys pozniej przywrocic oryginalny plik kopiujac rc.conf.orig
   jako rc.conf. Jeszcze lepszym wyjsciem jest przeniesienie pliku
   (zmiana nazwy) i pozniejsze skopiowanie go z powrotem:

 # mv rc.conf rc.conf.orig
 # cp rc.conf.orig rc.conf

   Polecenie mv zachowuje oryginalna date i wlasciciela pliku. Mozesz
   juz edytowac rc.conf. Gdy zechcesz powrocic do poprzedniego pliku,
   napisz mv rc.conf rc.conf.moje (o ile chcesz rowniez zachowac
   swoja wersje), a nastepnie

 # mv rc.conf.orig rc.conf

   Powrocisz w ten sposob do poprzedniego stanu.

   Edycje pliku rozpoczyna sie poleceniem

 # vi nazwapliku

   Do poruszania sie w tekscie uzyj klawiszy strzalek. Klawisz Esc
   powoduje przelaczenie vi w tryb polecen. Oto niektore z polecen:

   x

           usuniecie litery pod kursorem

   dd

           usuniecie calego wiersza

   i

           wstawianie tekstu w miejscu kursora

   a

           wstawianie tekstu za kursorem

   Po wpisaniu i lub a mozesz wprowadzac tekst. Klawiszem Esc
   powracasz do trybu polecen, oto kolejne z nich

   :w

           zapisanie pliku na dysku i powrot do edycji

   :wq

           zapisanie pliku i wyjscie z edytora

   :q!

           wyjscie bez zapisywania zmian

   /tekst

           przeniesienie kursora do tekstu; /Enter (klawisz enter)
           znajduje kolejne wystapienie tekstu.

   G

           przejscie na koniec pliku

   nG

           przejscie do linii o numerze n

   Ctrl-L

           przerysowanie ekranu

   Ctrl-b i Ctrl-f

           przejscie wstecz i do przodu o jeden ekran, podobnie jak w
           more i view.

   Mozesz pocwiczyc korzystanie z vi w katalogu domowym; utworz nowy
   plik poleceniem vi nazwapliku, sprobuj wpisac i usunac tekst,
   zapisac plik i nastepnie go wczytac. vi moze niekiedy sprawiac
   niespodzianki, gdyz jest w gruncie rzeczy bardzo skomplikowany.
   Czasami zdarza sie, ze niechcacy wydasz polecenie, ktore zachowa
   sie inaczej niz oczekiwales. (Niektorzy naprawde lubia vi, jest o
   wiele potezniejszy od DOS-owego edytora EDIT; poszukaj informacji
   o poleceniu :r.) Jesli bedziesz miec klopoty, wciskajac Esc wroc
   do trybu polecen i sprobuj jeszcze raz; czesto zapisuj poleceniem
   :w, i uzywaj :q! by wyjsc i zaczac od nowa (od ostatniego uzycia
   :w) jesli to konieczne.

   Mozesz teraz, przy pomocy cd, przejsc do /etc i zostac rootem
   korzystajac z su. Uruchom vi i zmodyfikuj plik /etc/group dodajac
   uzytkownika do grupy wheel, by mogl on otrzymywac uprawnienia
   roota. Dopisz przecinek i nazwe uzytkownika na koncu pierwszego
   wiersza pliku, nastepnie wcisnij Esc i wpisz :wq by zapisac plik i
   zakonczyc edycje. Efekt natychmiastowy. (Nie wstawiles spacji za
   przecinkiem, zgadza sie?)

     --------------------------------------------------------------

6. Drukowanie plikow w DOS-ie

   Zapewne twoja drukarka nie jest jeszcze gotowa do pracy w FreeBSD,
   by wiec wydrukowac plik trzeba bedzie przeniesc go na dyskietke i
   wydrukowac w DOS-ie. Zalozmy, iz chcialbys uwaznie przeczytac
   strone dokumentacji omawiajaca dokonywanie zmian w prawach dostepu
   do plikow (co jest dosyc waznym zagadnieniem); mozesz ja zobaczyc
   wpisujac man chmod. Natomiast polecenie

 % man chmod | col -b > chmod.txt

   spowoduje usuniecie znacznikow formatujacych i zamiast pokazywac
   strone dokumentacji na ekranie, zapisze ja w pliku chmod.txt. Wloz
   teraz sformatowana dyskietke do stacji A, skorzystaj z su by
   zostac rootem, i wpisz

 # /sbin/mount -t msdos /dev/fd0 /mnt

   Powyzsze polecenie zamontuje stacje dyskietek w katalogu /mnt.

   Uprawnienia roota nie sa juz potrzebne, mozesz wiec wpisac exit by
   z powrotem korzystac z konta marka. Przejdz teraz do katalogu, w
   ktorym utworzyles plik chmod.txt i skopiuj go na dyskietke
   poleceniem:

 % cp chmod.txt /mnt

   Po wpisaniu ls /mnt powinienes zobaczyc, ze w katalogu /mnt
   znajduje sie plik chmod.txt.

   Niekiedy warto zapisac w pliku to, co wyswietla /sbin/dmesg. Mozna
   to zrobic wpisujac

 % /sbin/dmesg > dmesg.txt

   Potem mozna skopiowac dmesg.txt na dyskietke. /sbin/dmesg pokazuje
   komunikaty wyswietlane podczas ladowania systemu; mozna dzieki
   temu przesledzic przebieg procesu ladowania FreeBSD. Kiedy
   zadajesz pytaniena lub na grupie USENET, na przyklad: "FreeBSD nie
   chce wykryc mojego dysku, co zrobic?", wowczas inni beda chcieli
   dowiedziec sie, co pokazuje dmesg.

   Mozesz juz odmontowac stacje dyskietek (jako root), wydajac
   polecenie

 # /sbin/umount /mnt

   Dyskietke mozesz juz wyjac. Uruchom komputer ponownie by zaladowac
   DOS-a. Skopiuj pliki z dyskietki do jakiegos katalogu i otworz je
   przy pomocy DOS-owego EDIT-a, Notatnika Windows albo WordPada,
   dokonaj jakiejs drobnej zmiany aby wymusic zapisanie pliku, po
   czym wydrukuj go w sposob tradycyjny dla DOS-a lub Windows. Udalo
   sie? Strony dokumentacji systemowej najlepiej jest drukowac
   korzystajac z DOS-wego polecenia print. (Kopiowanie plikow z
   FreeBSD na zamontowana partycje DOS-a ciagle jeszcze bywa
   niebezpieczne.)

   Aby korzystac z drukarki w FreeBSD, nalezy dodac odpowiedni wpis w
   /etc/printcap oraz utworzyc katalog buforowania w
   /var/spool/output. Jesli drukarka jest podlaczona do portu lpt0
   (oznaczonego LPT1 w DOS-ie), byc moze wystarczy tylko przejsc do
   /var/spool/output i (bedac rootem) utworzyc katalog lpd za pomoca
   polecenia: mkdir lpd (chyba, ze taki katalog juz tam jest). Od tej
   chwili drukarka powinna sie zglaszac podczas ladowania systemu,
   jesli jest wlaczona, a drukowanie plikow powinno byc mozliwe
   dzieki poleceniu lp lub lpr. Konfiguracja drukowania opisana jest
   w Podreczniku FreeBSD.

     --------------------------------------------------------------

7. Inne przydatne polecenia

   df

           pokazuje zamontowane systemy plikow i zajmowana
           przestrzen.

   ps aux

           lista dzialajacych procesow. ps ax wyswietla bardziej
           zwiezla postac listy.

   rm nazwapliku

           usuniecie pliku nazwapliku.

   rm -R katalog

           usuniecie katalogu katalog wraz z podkatalogami.
           (ostroznie!)

   ls -R

           lista plikow w katalogu biezacym i wszystkich jego
           podkatalogach. Swego czasu stosowalam ls -AFR > where.txt
           aby sporzadzic liste wszystkich plikow w / oraz
           (oddzielnie) /usr, zanim poznalam lepsze sposoby
           wyszukiwania plikow.

   passwd

           zmiana hasla uzytkownika (lub roota)

   man hier

           dokumentacja Uniksowego systemu plikow

   Aby odnalezc plik nazwapliku w /usr lub jego podkatalogach,
   skorzystaj z polecenia find:

 % find /usr -name "nazwapliku"

   Mozesz wykorzystac znak * jako wzorzec nazwy "nazwapliku" (wowczas
   nalezy ja ujac w cudzyslow). Jesli wybierzesz, by find szukalo w
   katalogu / zamiast /usr, wowczas poszukiwania obejma wszystkie
   zamontowane systemy plikow, w tym CDROM i partycje DOS-owe.

   Polecenia i programy narzedziowe Uniksa sa omowione w znakomitej
   ksiazce Unix for the Impatient (wyd. drugie, Addison-Wesley,
   1996), autorstwa Abrahamsa i Larsona. Jest takze mnostwo
   informacji na ten temat w Internecie, przykladem moze byc Unix
   Reference Desk.

     --------------------------------------------------------------

8. Co dalej

   Masz juz wszystko, co bedzie potrzebne by sprawnie poslugiwac sie
   systemem i edytowac pliki, mozesz wiec zajac sie dostosowywaniem
   systemu do wlasnych potrzeb. Wiele przydatnych informacji mozna
   znalezc w podreczniku FreeBSD (ktory zapewne masz na dysku) oraz
   na stronie FreeBSD. Na stronie, a takze na CDROM-ie, dostepny jest
   rowniez pokazny zbior pakietow i portow. O tym, jak z nich
   korzystac, mozna dowiedziec sie z podrecznika (znajdz potrzebny
   pakiet, dodaj go poleceniem pkg_add
   /cdrom/packages/All/nazwapakietu, przy czym nazwapakietu jest
   nazwa pliku pakietu). Liste pakietow i portow wraz z krotkim
   opisem mozna znalezc na CDROM-ie, w cdrom/packages/index,
   cdrom/packages/index.txt, oraz cdrom/ports/index; dokladniejsze
   opisy znajduja sie w /cdrom/ports/*/*/pkg/DESCR, przy czym znaki *
   oznaczaja odpowiednio rodzaj programu i jego nazwe.

   Jezeli opis instalacji portow z CDROM-u zawarty w podreczniku
   wydaje ci sie zbyt skomplikowany (przez jakies lndir, czy cos),
   mozesz sprobowac ponizszego sposobu:

   Znajdz port, ktory chcesz zainstalowac, powiedzmy, ze bedzie to
   kermit. Na CDROM-ie znajdziesz jego katalog. Skopiuj ten katalog
   do /usr/local (to dobre miejsce na dodatkowe programy, ktore maja
   byc dostepne dla wszystkich uzytkownikow) poleceniem:

 # cp -R /cdrom/ports/comm/kermit /usr/local

   W efekcie powinien powstac katalog /usr/local/kermit zawierajacy
   te same pliki, co katalog kermita na CDROM-ie.

   Nastepnie korzystajac z polecenia mkdir utworz katalog
   /usr/ports/distfiles, chyba ze juz taki istnieje. Sprawdz teraz,
   czy w katalogu /cdrom/ports/distfiles znajduje sie plik o nazwie
   odpowiadajacej instalowanemu portowi. Skopiuj go do
   /usr/ports/distfiles; w obecnych wersjach nie trzeba tego robic,
   poniewaz zajmuje sie tym samo FreeBSD. W przypadku kermita pliku
   nie ma.

   Teraz poleceniem cd przejdz do podkatalogu /usr/local/kermit
   zawierajacego plik Makefile. Napisz

 # make all install

   Spowoduje to, iz wszystkie potrzebne pliki, ktorych nie ma na
   CDROM-ie lub w /usr/ports/distfiles, zostana pobrane przez FTP.
   Jezeli jeszcze nie skonfigurowales sieci, a w
   /cdrom/ports/distfiles nie ma pliku potrzebnego do instalacji,
   bedziesz musial uzyskac ten plik korzystajac z innego komputera i
   skopiowac go do /usr/ports/distfiles z dyskietki albo partycji
   DOS-a. Zajrzyj do Makefile (poleceniem cat, more lub view) by
   dowiedziec sie, skad wziac potrzebny plik (lokalizacja w sieci) i
   jak sie on nazywa. Jezeli sciagasz plik korzystajac z DOS-a, jego
   nazwa zostanie obcieta, tak wiec po umieszczeniu go w
   /usr/ports/distfiles bedziesz musial zmienic nazwe pliku
   (poleceniem mv) na prawidlowa. (Pamietaj, by pobierac pliki w
   trybie binarnym!) Przejdz z powrotem do /usr/local/kermit, odnajdz
   katalog zawierajacy Makefile, i wpisz make all install.

   Moze sie zdarzyc, ze do instalacji jakiegos portu badz pakietu
   wymagany bedzie jakis inny program. Jezeli instalacja zostanie
   przerwana komunikatem "can't find unzip" (nie znaleziono unzip)
   lub podobnym, prawdopodobnie trzeba bedzie zainstalowac pakiet lub
   port unzip by moc kontynuowac instalacje.

   Po instalacji wpisz rehash aby uwzglednic ewentualne zmiany
   sciezki. (Jezeli uzywajac whereis lub which czesto trafiasz na
   komunikat "path not found" (nie znaleziono sciezki), powinienes
   uzupelnic katalogi umieszczone w sciezce w pliku .cshrc w katalogu
   domowym. Sciezka pelni w Uniksie taka sama role jak w DOS-ie, z
   tym, ze (domyslnie) nie zawiera katalogu biezacego ze wzgledow
   bezpieczenstwa; chcac uruchomic plik z biezacego katalogu, nalezy
   przed jego nazwa napisac ./; bez spacji po znaku ukosnika.)

   Byc moze zechcesz sciagnac najnowsza wersje przegladarki Netscape
   z ich serwera FTP. (Netscape wymaga zainstalowanego X Window
   System.) Dostepna jest wersja dla FreeBSD, wiec poszukaj jej.
   Rozpakuj plik poleceniami gunzip nazwapliku oraz tar xvf
   nazwapliku i przenies otrzymany plik wykonywalny do /usr/local/bin
   lub podobnego. Wykonaj rehash, oraz dodaj nastepujace polecenia do
   plikow .cshrc w katalogu domowym kazdego uzytkownika, lub
   (szybciej) do pliku /etc/csh.cshrc, glownego pliku
   konfiguracyjnego csh:

 setenv XKEYSYMDB /usr/X11R6/lib/X11/XKeysymDB
 setenv XNLSPATH /usr/X11R6/lib/X11/nls

   Zakladamy tu, ze plik XKeysymDB i katalog nls znajduja sie w
   /usr/X11R6/lib/X11; jesli tak nie jest, odnajdz je i umiesc tam.

   Jezeli poczatkowo zainstalowales Netscape jako port z CDROM-u (lub
   FTP), nie umieszczaj nowego pliku wykonywalnego w miejscu starego
   /usr/local/bin/netscape; jest to zwykly skrypt powloki zajmujacy
   sie przygotowaniem zmiennych srodowiskowych. Zamiast tego zmien
   nazwe nowego pliku na netscape.bin i zastap poprzedni plik
   wykonywalny /usr/local/netscape/netscape.

     --------------------------------------------------------------

9. Wlasne srodowisko pracy

   Najwazniejszym elementem srodowiska pracy jest powloka. W DOS-ie
   role powloki pelni command.com. Powloka zajmuje sie przetwarzaniem
   polecen wpisywanych w linii polecen, jest wiec posrednikiem w
   komunikacji z systemem operacyjnym. Moze takze wykonywac skypty,
   podobne do znanych z DOS-a plikow wsadowych, skladajace sie z
   serii polecen wykonywanych bez ingerencji uzytkownika.

   W FreeBSD zainstalowane sa dwie powloki: csh i sh. csh dobrze
   obsluguje linie polecen, skrypty powinny byc jednak pisane w sh
   (lub bash). Wpisujac echo $SHELL mozesz dowiedziec sie, z jakiej
   powloki korzystasz.

   Powloka csh jest niezla, jednakze tcsh potrafi wszystko to, co csh
   i jeszcze wiecej. Umozliwia wywolywanie wczesniej wpisanych
   polecen za pomoca klawiszy strzalek. Pozwala uzupelniac nazwy
   plikow przy pomocy klawisza Tab (csh wykorzystuje do tego Esc),
   jak rowniez powrot do ostatnio odwiedzonego katalogu poleceniem cd
   -. W tcsh mozna tez w prosty sposob zmienic swoj znak zachety.
   Wszystko to bardzo ulatwia zycie.

   Nowa powloke instaluje sie w nastepujacy sposob:

    1. Zaintaluj powloke w postaci portu lub pakietu. Wpisz rehash, a
       potem which tcsh (zakladajac, ze instalujesz tcsh), by miec
       pewnosc, ze instalacja powiodla sie.

    2. Dzialajac jako root, dopisz w pliku /etc/shells wiersz
       odpowiadajacy nowej powloce, w naszym przypadku
       /usr/local/bin/tcsh, i zapisz zmiany. (W przypadku niektorych
       portow moze byc to zrobione automatycznie.)

    3. Aby na stale zmienic swoja powloke na tcsh, skorzystaj z
       polecenia chsh. Mozesz takze wpisac tcsh w linii polecen, by
       zmienic powloke bez powtornego logowania sie.

     Notatka: Zmiana powloki roota na inna niz sh lub csh we
     wczesnych wersjach FreeBSD i wielu wersjach Uniksa moze okazac
     sie niebezpieczna, poniewaz moze prowadzic do braku dzialajacej
     powloki w trybie jednego uzytkownika. Mozna sobie z tym poradzic
     stosujac su -m do zostania rootem, dzieki czemu mozliwe jest
     korzystanie z tcsh, gdyz powloka jest elementem srodowiska. Aby
     takie rozwiazanie bylo stosowane na stale, utworz alias w
     .tcshrc dopisujac polecenie alias su su -m

   Podczas uruchamiania, tcsh odczytuje pliki /etc/csh.cshrc i
   /etc/csh.login, podobnie jak to robi csh. Ponadto wczytywane sa
   pliki .login i .cshrc, chyba, ze istnieje plik .tcshrc. Mozna go
   utworzyc kopiujac po prostu plik .cshrc jako .tcshrc.

   Gdy powloka tcsh jest juz zainstalowana, mozesz zajac sie wyborem
   odpowiadajacego ci znaku zachety. Szczegolowo jest to opisane w
   dokumentacji tcsh, przykladowe polecenie przedstawione ponizej
   wpisane do .tcshrc spowoduje, iz znak zachety bedzie informowal o
   tym, ile wydales polecen, ktora jest godzina, oraz jaki jest
   biezacy katalog. Na koncu pojawi sie znak >, jesli jestes zwyklym
   uzytkownikiem, lub znak #, jesli jestes rootem:

   set prompt = "%h %t %~ %# "

   Powyzszy wiersz umiesc w miejscu starego "set prompt", albo pod
   "if($?prompt) then". Poprzedni wiersz zamien w komentarz, dzieki
   temu bedziesz mogl do niego wrocic, jesli zechcesz. Przepisz
   dokladnie spacje i cudzyslowy. Aby plik .tcshrc zostal przeczytany
   ponownie, wpisz source .tcshrc.

   Liste innych zmiennych srodowiskowych uzyskac mozna korzystajac z
   polecenia env. Lista zawiera domyslny edytor, program do
   przegladania plikow tekstowych, typ terminala i wiele innych.
   Jezeli logujesz sie do systemu przez siec i jakis program nie daje
   sie uruchomic z powodu nieodpowiedniego terminala, przydatne moze
   okazac sie polecenie setenv TERM vt100.

     --------------------------------------------------------------

10. Na koniec

   Majac uprawnienia roota, mozna odmontowac CDROM poleceniem
   /sbin/umount /cdrom, nastepnie wyjac plyte z napedu, wlozyc inna i
   zamontowac ja poleceniem /sbin/mount_cd9660 /dev/cd0a /cdrom (o
   ile cd0a odpowiada napedowi CDROM). Najnowsze wersje FreeBSD
   pozwalaja na montowanie CDROM-u poleceniem /sbin/mount /cdrom.

   Jesli masz do dyspozycji niewiele miejsca na dysku, mozesz
   skorzystac z bezposredniego systemu plikow na drugiej plycie CD
   FreeBSD. Jej zawartosc zmienia sie z kazdym nowym wydaniem
   systemu. Sprobuj na przyklad zagrac w jedna z gier umieszczonych
   na CDROM-ie. Przyda sie przy tym lndir, instalowane wraz z X
   Window System, aby powiadomic programy gdzie znajduja sie
   potrzebne im pliki, poniewaz sa one w systemie plikow /cdrom, a
   nie jak zazwyczaj w /usr i jego podkatalogach. Skorzystaj z man
   lndir.

     --------------------------------------------------------------

11. Uwagi mile widziane

   Jesli skorzystales z niniejszego wprowadzenia, chetnie dowiem sie,
   czy w czyms ci ono pomoglo, co bylo niedostatecznie wyjasnione i
   czego brakowalo. Dziekuje profesorowi Eugene W. Stark z SUNY-Stony
   Brook, oraz Johnowi Fieberowi za pomocne uwagi.

   Annelise Anderson, <andrsn@andrsn.stanford.edu>

     --------------------------------------------------------------

                  Ten i inne dokumenty mozna pobrac z
                ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/doc/.

  W przypadku pytan o FreeBSD prosimy przeczytac dostepna dokumentacje
               przed kontaktem z <questions@FreeBSD.org>.
        W sprawie zapytan o te dokumentacje prosimy o kontakt z
                           <doc@FreeBSD.org>.
